بیمه
بیمه قراردادی است که بر اساس آن یک طرف (بیمهگر) متعهد میشود در ازای دریافت مبلغی به نام حق بیمه، خسارت احتمالی وارد بر طرف دیگر (بیمهگذار) را جبران کند یا مبلغ معینی بپردازد. به بیان ساده، بیمه ابزاری برای انتقال ریسک از یک فرد یا بنگاه به یک مجموعهی بزرگتر است تا زیانهای مالی ناشی از حوادث پیشبینینشده میان شمار زیادی از بیمهگذاران تقسیم شود.
تعریف و مفهوم
در ماده ۱ قانون بیمه ایران (مصوب ۱۳۱۶)، بیمه چنین تعریف شده است: عقدی که به موجب آن یک طرف تعهد میکند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر، در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد.
اصل بنیادین بیمه بر پایهی قانون اعداد بزرگ و تعاون جمعی استوار است: گروه بزرگی از افراد با پرداخت مبالغی نسبتاً کوچک، صندوقی مشترک تشکیل میدهند که از محل آن خسارت شمار اندکی که دچار حادثه میشوند، جبران میگردد.
ارکان قرارداد بیمه
- بیمهگر: شرکتی که ریسک را میپذیرد و در برابر دریافت حق بیمه، تعهد جبران خسارت میکند.
- بیمهگذار: شخصی که قرارداد را منعقد و حق بیمه را پرداخت میکند.
- بیمهشده: شخص یا مالی که موضوع بیمه است (گاه با بیمهگذار یکی است).
- ذینفع: کسی که خسارت یا سرمایه بیمه به او پرداخت میشود.
- موضوع بیمه: جان، مال یا مسئولیتی که تحت پوشش قرار میگیرد.
- حق بیمه: مبلغی که بیمهگذار در برابر پوشش میپردازد.
- خسارت: زیانی که در پی وقوع حادثهی تحت پوشش جبران میشود.
اصول حاکم بر بیمه
- اصل حسن نیت: هر دو طرف باید اطلاعات درست و کامل ارائه دهند.
- اصل غرامت: بیمه نباید موجب سود بیمهگذار شود؛ تنها زیان واقعی جبران میشود.
- اصل نفع بیمهای: بیمهگذار باید در موضوع بیمه نفع مالی داشته باشد.
- اصل جانشینی (قائممقامی): پس از پرداخت خسارت، بیمهگر جانشین بیمهگذار در مطالبه از مقصر میشود.
- اصل مشارکت: اگر یک موضوع نزد چند بیمهگر بیمه شده باشد، خسارت میان آنها تقسیم میشود.
انواع بیمه
بیمه بهطور کلی به دو دستهی بزرگ تقسیم میشود (نگاه کنید به انواع بیمه):
- بیمههای اجتماعی: اجباری و حمایتی، مانند بیمه تأمین اجتماعی و بیمه درمان پایه.
- بیمههای بازرگانی: اختیاری و قراردادی، که خود به دو گروه تقسیم میشوند:
- بیمه اشخاص: بیمه عمر، بیمه درمان تکمیلی، بیمه حوادث.
- بیمه اموال و مسئولیت: بیمه شخص ثالث، بیمه بدنه خودرو، بیمه آتشسوزی، بیمه باربری، بیمه مسئولیت، بیمه مهندسی.
صنعت بیمه در ایران
نهاد ناظر بر صنعت بیمهی کشور، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران است که وظیفهی تنظیمگری، صدور پروانه، نظارت بر توانگری مالی شرکتها و تعیین مقررات را بر عهده دارد. نخستین شرکت بیمهی ایرانی، بیمه ایران، در سال ۱۳۱۴ تأسیس شد. فهرست کامل شرکتها در فهرست شرکتهای بیمه ایران آمده است.