آییننامه شماره ۱۰۰ – ضوابط تأسیس و فعالیت مؤسسات بیمه غیردولتی
آییننامه شماره ۱۰۰ – ضوابط تأسیس و فعالیت مؤسسات بیمه غیردولتی
آییننامه شماره ۱۰۰ با عنوان ضوابط تأسیس و فعالیت مؤسسات بیمه غیردولتی یکی از آییننامههای زیرمجموعه قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمهگری است که در ۲۱ ماده و ۱۱ تبصره تدوین شده و در تاریخ ۲۱ مرداد ۱۳۹۹ به تصویب شورای عالی بیمه رسیده است. این آییننامه چارچوب حقوقی و اجرایی تأسیس، ساختار سهامداری، صدور مجوزها و شرایط فعالیت مؤسسات بیمه غیردولتی در ایران را تعیین میکند.
مبانی قانونی
شورای عالی بیمه این آییننامه را در چهارصد و چهل و هفتمین جلسه خود، با توجه به قانون تأسیس مؤسسات بیمه غیردولتی مصوب ششم شهریور ۱۳۸۰ مجلس شورای اسلامی و در اجرای ماده ۱۷ قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمهگری، تصویب نمود. ماده ۱۷ قانون تأسیس بیمه مرکزی، شورای عالی بیمه را به عنوان مرجع وضع ضوابط و مقررات ناظر بر فعالیت مؤسسات بیمه تعیین کرده است.
تعاریف و اصطلاحات
آییننامه شماره ۱۰۰ در ماده ۱ خود، تعاریف زیر را برای کلمات و اصطلاحات به کار رفته در متن مشخص میکند:
- قانون تأسیس: قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمهگری مصوب سال ۱۳۵۰ و اصلاحات بعدی آن.
- بیمه مرکزی: بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
- مؤسسه بیمه: مؤسسهای که بر اساس قوانین و مقررات مربوط و ضوابط آییننامه از بیمه مرکزی پروانه فعالیت دریافت کرده باشد.
- موافقت اصولی: موافقت با درخواست تأسیس مؤسسه بیمه که پس از اخذ مصوبه مجمع عمومی بیمه مرکزی به منظور تشکیل پرونده ثبتی و پذیرهنویسی سهام صادر میشود.
- پروانه تأسیس: موافقت با ثبت مؤسسه بیمه در مرجع ثبت شرکتها که بیمه مرکزی پس از تأیید طرح اساسنامه، انتخاب اولین مدیران و بازرس یا بازرسان در مجمع عمومی مؤسس و احراز شرایط لازم بر اساس موافقت اصولی صادر میکند.
- پروانه فعالیت: مجوز فعالیت مؤسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمهای که بیمه مرکزی صادر مینماید.
- کارکنان کلیدی و عملیاتی مؤسسه بیمه: کارکنان موضوع بندهای (۳) و (۴) ماده ۱ آییننامه نحوه احراز صلاحیت کارکنان کلیدی و عملیاتی مؤسسات بیمه (آییننامه شماره ۹۰) و اصلاحات بعدی آن.
شرایط شکلی تأسیس
نوع شخصیت حقوقی
بر اساس ماده ۲ آییننامه، تأسیس مؤسسه بیمه صرفاً به دو صورت زیر امکانپذیر است:
- شرکت سهامی عام ایرانی
- شرکت تعاونی سهامی عام ایرانی
در هر دو صورت، سهام باید با نام بوده و تأسیس با رعایت قانون تأسیس و طبق قانون تجارت به ثبت رسیده باشد. در مورد تأسیس به صورت شرکت تعاونی سهامی عام، مقررات ماده (۱۲) قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی (مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام به تاریخ ۳۱ تیر ۱۳۸۷) نیز لازمالاجرا است.
شرایط موسسین
مطابق ماده ۳، موسسین مؤسسه بیمه باید فاقد سابقه محکومیت موضوع ماده ۶۴ قانون تأسیس و همچنین فاقد هرگونه محکومیت دیگری باشند که منجر به محرومیت از حقوق اجتماعی شده باشد.
محدودیتهای ساختار سهامداری
- ممنوعیت مشارکت نهادهای دولتی و عمومی
مطابق ماده ۴، وزارتخانهها، مؤسسات دولتی، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتهای موضوع ماده ۲ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت نمیتوانند جزو موسسین مؤسسه بیمه باشند. با این حال، تبصرههای این ماده استثنائاتی را مشخص میکنند:
- تبصره ۱: مجموع سهم این نهادها در مؤسسه بیمه نمیتواند بیش از ده درصد باشد.
- تبصره ۲: شرکتهای موضوع تبصره ماده ۴ قانون محاسبات عمومی کشور از شمول این ممنوعیت مستثنی هستند، اما مجموع سهام آنها نباید از ۲۰ درصد بیشتر شود.
- تبصره ۳: صندوقهای بازنشستگی کارکنان شرکتها و مؤسسات دولتی، به استثنای صندوق بازنشستگی کشوری و صندوقهای بازنشستگی نیروهای مسلح، مشمول این محدودیت نیستند.
- محدودیت اشخاص حقوقی وابسته به نهادهای دولتی
ماده ۵ مقرر میدارد اشخاص حقوقی که وزارتخانهها، شرکتهای دولتی و مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی در آنها بیش از ۲۰ درصد سهم دارند، نمیتوانند در مجموع بیش از ۲۰ درصد سهم یک مؤسسه بیمه را در اختیار داشته باشند.
- سقف تمرکز سهام
ماده ۶ سقف نصاب تمرکز سهام را تعیین میکند:
- هر شخص حقیقی یا حقوقی نمیتواند بیش از ۲۰ درصد سهام یک مؤسسه بیمه را داشته باشد.
- نصاب مذکور در مورد اشخاص حقیقی شامل اقارب نسبی و سببی درجه یک از طبقه اول آن شخص نیز میشود.
تبصرههای ماده ۶ جزئیات بیشتری را مشخص میکنند:
- تبصره ۱: هر شخص حقیقی به همراه اقارب خود و اشخاص حقوقی که آن شخص حقیقی یا اقارب وی بیش از ۲۰ درصد سهم آنها را دارند، در مجموع نمیتوانند بیش از ۴۰ درصد سهم یک مؤسسه بیمه را در اختیار داشته باشند.
- تبصره ۲: هر شخص حقوقی به همراه اشخاص حقوقی که به طور مستقیم بیش از ۲۰ درصد سهم آنها را دارد، در مجموع نمیتواند بیش از ۴۰ درصد سهم یک مؤسسه بیمه را داشته باشد.
استثنای مؤسسات بیمه مختلط
تبصره ۳ ماده ۶ در مورد مؤسسات بیمه مختلطی که قصد تفکیک عملیات بیمههای زندگی و غیرزندگی خود را از طریق تأسیس مؤسسه بیمه تخصصی دارند، معافیتهایی را در نظر گرفته است. مؤسسه بیمه مختلط متقاضی موظف است ظرف شش ماه پس از صدور پروانه فعالیت مؤسسه بیمه جدید، اساسنامه خود را اصلاح کند. پس از اصلاح اساسنامه، مؤسسه بیمه مختلط مجاز به صدور بیمهنامه در زمینه فعالیت مؤسسه بیمه جدید نخواهد بود.
تبصره ۴ نیز اجازه میدهد مؤسسه بیمه مختلط بخشی از پرتفوی مربوط به موضوع فعالیت مؤسسه بیمه جدید را با رعایت مواد ۵۴ تا ۵۷ قانون تأسیس و سایر مقررات مربوط، به آن مؤسسه منتقل نماید.
شرایط حسابداری و تفکیک عملیات
مطابق ماده ۷، مؤسسه بیمهای که در هر دو بخش بیمههای زندگی و بیمههای غیرزندگی فعالیت میکند، مکلف است طبق مواد ۲۱ و ۲۲ آییننامه بیمههای زندگی و مستمری (آییننامه شماره ۶۸) و اصلاحات بعدی آن، حسابهای مربوط به معاملات بیمههای زندگی را از سایر حسابهای خود تفکیک نموده و دفاتر خود را به گونهای تنظیم کند که کلیه اقلام مربوط به معاملات هر یک از انواع بیمههای زندگی به تفکیک مشخص باشد.
فرآیند دریافت موافقت اصولی
- تسلیم تقاضا
بر اساس ماده ۸، اشخاص حقیقی و حقوقی داخلی واجد شرایط باید تقاضای تأسیس مؤسسه بیمه را همراه با مدارک زیر به بیمه مرکزی تسلیم نمایند:
- پیشنویس اساسنامه
- برنامه جامع عملیاتی
- سایر مدارک و اطلاعات مورد نیاز برای احراز شرایط قانونی
برنامه جامع عملیاتی طبق تبصره ۱ ماده ۸ باید شامل اهداف مؤسسه، بازارهای هدف، تمهیدات بیمه اتکایی و نحوه حصول به اهداف مورد نظر حداقل برای سه سال اولیه فعالیت مؤسسه بیمه باشد. همچنین بیمه مرکزی مطابق تبصره ۲ مکلف است در صورت نیاز به ارائه مدارک اضافی، مراتب را ظرف پانزده روز اداری به طور کتبی به متقاضی اعلام نماید.
- شرایط مالی موسسین حقوقی
ماده ۹ مقرر میدارد کلیه موسسین حقوقی و سهامداران حقوقی با بیش از پنج درصد سهام مؤسسه بیمه باید حداقل سه دوره مالی سابقه فعالیت داشته باشند و یک نسخه از مدارک زیر را به بیمه مرکزی ارائه دهند:
- اساسنامه مصوب
- ترازنامه و حساب عملکرد سود و زیان سه سال مالی قبل
- اظهارنامه مشتمل بر اسامی اعضای هیئت مدیره و سهامداران عمده
- بررسی و ارجاع به شورای عالی بیمه
بیمه مرکزی طبق ماده ۱۰ پس از دریافت کلیه مدارک و احراز شرایط قانونی موسسین، حداکثر ظرف یک ماه نظر خود را درباره تقاضا به شورای عالی بیمه ارائه خواهد داد.
صدور مجوزها
تأیید اعلامیه پذیرهنویسی
ماده ۱۱ تصریح میکند که مفاد اعلامیه پذیرهنویسی باید پیش از ارائه به اداره ثبت شرکتها به تأیید بیمه مرکزی برسد.
انتخاب حسابرس و بازرس
طبق ماده ۱۲، حسابرس و بازرس قانونی مؤسسه بیمه باید از میان حسابرسان مورد تأیید بیمه مرکزی و معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار انتخاب شوند.
پروانه تأسیس
مطابق ماده ۱۴، پس از تعیین سرمایه، تصویب اساسنامه، تعیین مدیران، بازرس قانونی و سایر موارد مندرج در قانون تجارت در مجمع عمومی مؤسس و تعیین مدیرعامل، بیمه مرکزی پروانه تأسیس مؤسسه بیمه را صادر خواهد نمود.
اعتبار مجوزها
ماده ۱۵ مدت اعتبار موافقت اصولی و پروانه تأسیس را حداکثر یک سال پس از صدور تعیین میکند، مگر آنکه پیش از انقضاء با درخواست متقاضی و موافقت بیمه مرکزی تمدید شود. همچنین این مجوزها قابل انتقال به غیر نیستند.
پروانه فعالیت
بر اساس ماده ۱۷، بیمه مرکزی پس از ثبت مؤسسه بیمه و معرفی مسئولین فنی، امور مالی و کنترلی مورد تأیید، ظرف یک ماه پروانه فعالیت برای رشتههای مورد تقاضا را در چارچوب اساسنامه صادر مینماید.
شرایط کارکنان
- منع همزمانی فعالیت
مطابق ماده ۱۳، هیچیک از کارکنان کلیدی و عملیاتی مؤسسه بیمه نمیتوانند در سایر مؤسسات بیمه (سرزمین اصلی و مناطق آزاد)، کارگزاریها، نمایندگیهای بیمه و ارزیابیهای خسارت بیمهای، هیچگونه سمتی داشته باشند.
- شرایط صلاحیت حرفهای
ماده ۱۶ مقرر میدارد مؤسسه بیمه برای دریافت و ادامه پروانه فعالیت باید متناسب با ساختار سازمانی خود، دارای کارکنان کلیدی واجد شرایط باشد. صلاحیت فنی این کارکنان باید پیش از فعالیت به تأیید بیمه مرکزی رسیده و منطبق با مقررات آییننامه شماره ۹۰ (نحوه احراز صلاحیت حرفهای کارکنان) و آییننامه شماره ۹۳ (حاکمیت شرکتی) باشد.
تبصره ماده ۱۶ در مورد مدیرعامل مؤسسه بیمه شرایط ویژهای را پیشبینی کرده است:
- در صورت استعفا، عزل، فوت یا سلب شرایط مدیرعامل، مؤسسه بیمه موظف است حداکثر ظرف دو ماه فرد واجد شرایط دیگری را به بیمه مرکزی معرفی کند.
- بیمه مرکزی مکلف است حداکثر ظرف یک ماه نظر خود را درباره صلاحیت فرد معرفیشده اعلام کند.
- تا زمان انتصاب مدیرعامل مورد تأیید، وظایف مدیرعامل بر عهده قائممقام و در صورت نبود قائممقام، عضو منتخب هیئت مدیره خواهد بود.
- در صورتی که مؤسسه بیمه بیش از سه ماه فاقد مدیرعامل تأیید صلاحیتشده باشد، رئیس کل بیمه مرکزی موظف است موضوع را با پیشنهاد مشخص در شورای عالی بیمه مطرح نماید.
جستارهای وابسته
- قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمهگری
- شورای عالی بیمه
- بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- آییننامه شماره ۹۰ – نحوه احراز صلاحیت کارکنان کلیدی و عملیاتی مؤسسات بیمه
- آییننامه شماره ۹۳ – حاکمیت شرکتی در مؤسسات بیمه
- آییننامه شماره ۶۸ – بیمههای زندگی و مستمری
منابع
پانویس
این محتوا با بازنویسی خودکار آماده شده است (تاریخ ورود: 2026-06-30).
